فراتر از تابو: درک مسیر بهبود از «شرم جنسی»

فراتر از تابو: درک مسیر بهبود از «شرم جنسی»

شرم جنسی (Sexual Shame) تجربه‌ای است که اغلب در سکوت سپری می‌شود. بسیاری از مراجعین در اتاق درمان، با وجود رنجی که می‌برند، حتی کلماتی برای توصیف این درد ندارند؛ چرا که شرم، برخلاف گناه که به رفتار مربوط است، به هویت فرد نفوذ می‌کند و او را متقاعد می‌سازد که ذاتا ایرادی دارد.

اولین گام درمان

درک این موضوع که شرم جنسی یک فرایند خطی نیست و در بستر تجربیات زیسته (فرهنگی، تربیتی و اجتماعی) شکل می‌گیرد، گام نخست برای درمان است. شناخت این مراحل به مراجع کمک می‌کند تا بداند در کجای این مسیر ایستاده است و چه انتظاری از فرایند درمان داشته باشد.

۶ مرحله در مسیر مواجهه و رهایی از شرم جنسی

۱. انکار:

در این مرحله، شرم به قدری با هویت فرد عجین شده که دیگر شرم به نظر نمی‌رسد. فرد باور دارد که «من کلا آدم جنسی‌ای نیستم» یا «این فقط مدل شخصیت من است». در واقع، شرم در اینجا نامرئی است و در ساختار شخصیتی فرد ادغام شده است.

۲. ناراحتی در لباس ترجیح:

این رایج‌ترین نقطه‌ای است که مراجعین به اتاق درمان می‌آیند. شرم در اینجا فعال است، اما نقاب به چهره دارد. فرد آن را به عنوان یک انتخاب شخصی یا ارزش فرهنگی معرفی می‌کند، مثلا: «من فقط دوست ندارم درباره‌اش حرف بزنم» یا «فرهنگ ما بر حجب و حیا تاکید دارد». تشخیص اینکه این یک انتخاب آگاهانه نیست، بلکه پوششی برای فرار از اضطراب شرم است، دشوار اما حیاتی است.

۳. نام‌گذاری:

لحظه‌ای که فرد در یک محیط امن (مثل فضای درمانی یا مطالعه‌ی یک محتوای آگاهی‌بخش) جرات می‌کند بگوید: «فکر می‌کنم در این مورد احساس شرم می‌کنم»، روند حرکت آغاز می‌شود. این لحظه، هرچقدر هم که ناراحت‌کننده باشد، یک ضرورت درمانی است.

۴. خشم:

وقتی شرم نام‌گذاری می‌شود، اغلب به خشم تبدیل می‌گردد. این خشم سالم و سازنده است؛ خشمی نسبت به کسانی که به فرد آموختند از بدن یا میل خود بترسد (والدین، نظام آموزشی، مذهب یا فرهنگ). در فرایند درمان، فرد می‌آموزد که این خشم را به جای سرکوب، به سوی تغییر جهت دهد.

۵. بازپس‌گیری:

فرد شروع به ساختن رابطه‌ای جدید با بدن و میل خود می‌کند. پرسش‌های بنیادین در این مرحله تغییر می‌کنند: «قبل از اینکه به من یاد بدهند چه حسی داشته باشم، واقعا چه چیزی احساس می‌کردم؟» و «جدا از انتظارات دیگران، من واقعا چه می‌خواهم؟» این مرحله خطی نیست و زمان‌بر است.

۶. یکپارچه‌سازی:

در مرحله نهایی، میل و هویت جنسی به عنوان یکی از اجزای خویشتن کلی پذیرفته می‌شود. دیگر نه منبع شرم است و نه یک اجرای مداوم برای راضی نگه داشتن دیگران. فرد به تعادل می‌رسد.

*شرم یک‌شبه به وجود نیامده است و یک‌شبه هم از بین نمی‌رود. اما هر کسی که قدم در مسیر درک آن می‌گذارد، از نقطه‌ی شروع خود فراتر رفته است.

نویسنده : زهرا رضایی عبده کارشناس ارشد بالینی، سکس تراپ