روانشناس کودک
توضیحات
روانشناس کودک
روانشناسی کودک یکی از شاخه های روانشناسی است که با توجه به میزان رشد کودک از دوره قبل از زایمان تا دوره نوجوانی، رشد ذهنی، اجتماعی و عاطفی کودک را مورد بررسی و مطالعه قرار میدهد.
ژان پیاژه روانشناس کودک
تاریخچه روانشناسی کودک
کودکان در طول تاریخ همیشه به عنوان بزرگسالان کوچک در نظر گرفته میشدند. تا جایی که در گذشته لباسهای مشابه بزرگسالان میپوشیدند و مجبور بودند مشابه بزرگسالان شغل داشته باشند و مانند آنها کار کنند. در آن زمان، روانشناسی کودک هنوز یک مفهوم بیگانه بود.
کودکان همانند بزرگسالان کار میکردند
ژان پیاژه، روان شناس سوییسی، به عنوان بنیانگذار روانشناسی کودک مدرن شناخته میشود. کارهای او از دهه ۱۹۲۰ به بعد، از این ایده حمایت میکرد که کودکان و بزرگسالان متفاوت از یکدیگر فکر میکنند. یکی از ایدههای مهم او این بود که کودکان در طول دوران کودکی خود مراحل مشخصی از رشد عاطفی و ذهنی را پشت سر میگذارند. او همچنین پیشنهاد کرد که رشد فکری کودک ارتباط نزدیکی با رشد عاطفی، اجتماعی و فیزیکی او دارد. اتفاقاتی که در کودکی ما اتفاق میافتند، حتی اتفاقات کوچک و به ظاهر بیاهمیت، میتوانند تأثیر مستقیمی بر احساس و رفتار ما در بزرگسالی داشته باشند.
روانشناس کودک با طیف وسیعی از مشتریان از جمله نوزادان، کودکان نوپا، نونهالان و نوجوانان کار میکند یا حتی ممکن است فقط با گروه سنی خاصی سروکار داشته باشند. صرف نظر از گروه سنی کودکان، تمرکز درمانگر کودک بر کمک به درک، پیشگیری، تشخیص و درمان مسائل رشدی، شناختی، اجتماعی و عاطفی خواهد بود.
در روانشناسی درمان کودکان با بزرگسالان بسیار متفاوت است .
تفاوت درمان روانشناسی کودک با بزرگسال
کودکان مقاومت بسیار بالایی در ابراز احساسات اصلی خود ،خشم ها ،نفرت ها و خواسته های خود دارند و تواناییشان برای ابراز آنها پایین است.
درمان کودکان با بازی درمانی ، نقاشی کشیدن ، رول پلی اتفاق می افتد .جلسه درمان برای کودک باید توام با بازی و جذاب باشد تا کودک همکاری لازم با روانشناس را داشته باشد .
بازی درمانی با بازیهای معمولی کودک متفاوت است و با هدف درمان کودک و فقط توسط متخصص روانشناسی کودک صورت میگیرد.
کودکان در بازی درمانی ، رول پلی ، نقاشی احساسات واقعی خود و خواسته های واقعی خود را که نمیتوانند به زبان بیاورند نشان میدهند بنابراین ایجاد ارتباط مناسب و جذاب درمانگر با کودک مهمترین رکن روانشناسی کودک است.
بازی درمانی
در کودک اختلالات عاطفی، روانی و رفتاری دارند، درمان اغلب متفاوت از بزرگسالان می باشد. به همین خاطر این فرد معمولا برای ایجاد اعتماد و صحبت صمیمانه با کودک در جلسات انفرادی با او گفتگو میکند. البته گاهی مراقبان کودک مثل پرستار هم در روند درمان دخیل میشوند.
روانشناس کودک فردی است که برای معاینه و درمان برای دستیابی به سلامت روانی، عاطفی، اجتماعی و رفتاری نوزادان، کودکان خردسال، کودکان و نوجوانان آموزش تخصصی دیده است و دارای مهارتهای بالینی است.
روانشناسی کودک از این جهت مهم است که می تواند به ما کمک کند تا درک بهتری از نحوه رفتار کودکان و همچنین بهترین روشهای حمایت از آنها برای تبدیل شدن به افرادی با روان سالم داشته باشیم. بنابراین روان شناسی کودک برای کمک به والدین و معلمان برای درک بهتر و کمک به کودکان در مراقبت از آنها مفید است. روانشناسی کودک به والدین و معلمان کمک می کند تا کودکان را بهتر درک کنند و بدانند که چگونه باید از آنها حمایت کنند.
۵ حوزه اصلی در روانشناسی کودک وجود دارد:
- رشد و تکامل
- نقاط عطف رشد
- مهارتهای رفتاری
- مهارتهای عاطفی
- مهارتهای اجتماعی
روانشناسان کودک درک کاملی از نیازهای روانشناختی کودکان و نوجوانان و چگونگی تأثیر خانواده و سایر زمینههای اجتماعی بر سلامت روان آنها دارند:
- سازگاری اجتماعی و عاطفی
- فرآیندهای رشدی
- سازگاری رفتاری
روانشناسان کودک در مورد شرایط روانی و رفتاری سالم بر کودکان دانش تخصصی دارند.
تحصیلات روان شناس کودک چیست؟
روانشناس کودک، لازم است موارد زیر را با موفقیت انجام دهد:
- چهار سال تحصیل در مقطع لیسانس در دانشگاه که منجر به اخذ مدرک لیسانس روان شناسی میشود.
- دو سال تحصیل کارشناسی ارشد در دانشگاه ها
- چهار تا شش سال تحصیلات تکمیلی، که منجر به دریافت مدرک دکترا ((PhD در زمینه روانشناسی تخصصی کودک میشود.
روانشناسان کودک دارای مجوز، لازم است هر ساله در طول دوران حرفه ای خود آموزش مداوم مانند کنفرانس ها، تحقیقات و کلاسهای مختلف را بگذرانند تا از اطلاعات جدید در رشته خود مطلع شوند. ممکن است هشت تا ۱۲ سال یا بیشتر طول بکشد تا یک روانشناس کودک با گذراندن دوره های تخصصی بتواند در این حوزه کار کند.
وظیفه روانشناس کودک چیست؟
روانشناسان کودک هنگام کار با کودکان و نوجوانان از طیف وسیعی از روشها و تکنیکها استفاده میکنند. این تکنیکها عبارتند از:
- معاینه مشکلات روانی، فکری، شناختی و رفتاری کودک با آزمون و ارزیابیهای روانشناختی
- استفاده از روشهایی مانند روان درمانی (گفتار درمانی) و مدیریت رفتار
- تدوین برنامههای پیشگیری مانند پیشگیری از قلدری و اعتیاد در آینده
- مشاوره و صحبت با سایر متخصصان و کارشناسان بهداشتی که با کودکان کار میکنند
روانشناسان کودک اغلب در مراقبت از کودکان مبتلا به مشکلات روانی مشارکت دارند. به عنوان مثال، آنها ممکن است به کودکان مبتلا به مشکلات خواب یا کودکانی که از یک بیماری مزمن روانی رنج میبرند، کمک کنند.
مشکلات عاطفی، ذهنی و رفتاری که کودکان را تحت تأثیر قرار میدهند، اغلب به دلیل تغییر سن، رشد شناختی و بلوغ پیش میآیند و با روشی متفاوت از بزرگسالان درمان میشوند. به همین دلیل، روانشناس کودک میتواند بر اساس سن و موقعیت منحصر به فرد کودک شما از انواع مختلف تکنیکهای درمانی استفاده کنند. بسته به سن و نیازهای فرزندتان، روانشناسان کودک ممکن است صرفاً با سرپرستان کودک همکاری کنند تا بتوانند برای کمک به مهارتهای فرزند پروری یا نحوه بهترین برخورد با رفتارهای کودک با شما همکاری کنند. این رویکردها عبارتند از:
- هنر درمانی
- رفتار درمانی
- بازی درمانی کودک محور
- بهبود رابطه کودک و والدین
- درمان مدیریت خشم کودک
- تروما درمانی کودک
- درمان شناختی رفتاری (CBT)
- رفتار درمانی دیالکتیکی (DBT)
- درمان متمرکز بر هیجان (EFT)
- گروه درمانی یا خانواده درمانی
- موسیقی درمانی
- کار درمانی
- درمان تعامل والد-کودک (PCIT)
تفاوت بین روان درمانگر کودک و روان شناس کودک چیست؟
روان درمانگر کودک دارای مدرک کارشناسی ارشد در رشتههای مرتبط با بهداشت و سلامت روان مانند روان درمانی، مشاوره یا ازدواج و خانواده درمانی است. یک روان درمانگر واجد شرایط بررسی سلامت روانی و رفتاری کودکان معمولا رویکردی دارد که بیشتر بر حل مسئله متمرکز است.
روان شناس کودک اغلب آموزشهای خاصی در زمینه تحقیقات روانشناختی دارد. روان شناس کودک میتواند برای کمک به تشخیص سلامت روان و مشکلات یادگیری مانند ADHD، اختلال اوتیسم و اختلال بالینی، روشهای درمانی خاصی را انجام دهد که روان درمانگر نمیتواند.
روانشناس کودک می تواند انواع مختلفی از اختلالات را در کودکان و نوجوانان درمان کند. او همچنین میتواند در مورد استرس و مشکلات در مدرسه، خانواده و به طور کلی در زندگی به کودک کمک کند. شرایط و موقعیتهایی که روان شناس کودک میتواند به کودک کمک کند عبارتند از:
- سوء استفاده، از جمله آزار جسمی، عاطفی و جنسی یا بی توجهی به کودک
- مشکلات کنترل خشم
- کنار آمدن با طلاق مادر و پدر یا سایر مسائل خانوادگی
- اختلالات رشدی و یادگیری از جمله اختلال بیش فعالی (ADHD)، ناتوانی ذهنی، اختلالات طیف اوتیسم، نارساخوانی یا دیسلکسیا و مشکلات ارتباطی کودک
- اختلالات رفتاری تخریبی، از جمله اختلال سلوک و اختلال نافرمانی مقابله ای
- اختلالات خوردن، از جمله بی اشتهایی، پرخوری عصبی و اختلال پرخوری
- اندوه و فقدان
- مسائل مربوط به هویت و عزت نفس، از جمله اختلال بد شکلی بدن یا دیسمورفی
- شرایط سلامت روان، از جمله افسردگی، اضطراب، فوبیا، اختلال وسواس فکری (OCD) و اختلال استرس پس از سانحه (PTSD)
- مشکلات در زمینه های اجتماعی
- اختلالات خواب، از جمله بی خوابی، کابوس و اضطراب خواب.
چه زمانی نیاز به مراجعه وجود دارد؟
شما کودک خود را بهتر از هر کس دیگری میشناسید. اگر احساس میکنید فرزندتان با مسائلی مانند مدرسه، روابط، مدیریت احساسات، رفتار و/یا یادگیری دست و پنجه نرم میکند، ممکن است از مراجعه به روانشناس کودک سود ببرید. در ادامه چند موقعیت و شرایط کلی را نام میبریم که لازم است به آنها توجه کنید. زیرا وجود این شرایط میتواند به شما کمک کند تصمیم بگیرید که چه زمانی فرزند شما می تواند از مراجعه به روانشناس کودک سود ببرد:
- فرزند شما با یک تغییر بزرگ یا یک موقعیت استرس زا، مانند قلدری، وضعیت سلامتی بد، طلاق یا نقل مکان به یک شهر یا مدرسه جدید دست و پنجه نرم میکند.
- به نظر می رسد مشکلات ذهنی، عاطفی و/یا رفتاری فرزند شما به جای بهتر شدن، با گذشت زمان بدتر میشود.
- کودک یا خانواده شما ضربه روحی قابل توجهی مانند مرگ، تصادف یا آزار را تجربه کرده است.
- متوجه تغییرات بزرگ شخصیتی و/یا رفتاری در فرزندتان شدهاید.
- روابط اجتماعی و نگه داشتن دوستیها برای کودک شما دشوار است.
- نمرات فرزند شما در حال کاهش است یا اغلب در رفتار خود مشکل دارد.
ویژگی های روانشناس کودک
برخی از مهمترین ویژگیهای شخصیتی روانشناس کودک عبارتاند از:
۱. اشتیاق روانشناس کودک
اساسیترن ویژگی شخصیتی روانشناسان کودک، اشتیاق واقعی و مراقبت از نیازهای کودکان است. کودکان با روانشناسی که شخصیتی شاد، سرزنده و مهربان دارند و از هر فرصتی برای بازی با آنان استفاده ميکنند، راحتتر میتوانند ارتباط برقرار کنند. یک بزرگسال مشتاق و دلسوز میتواند خود را در دل کودک جا کند و روند درمان را برای او لذتبخش کند؛ این به جرئت کلید پیشرفت در دورههای درمانی است.
۲. امانتدار بودن روانشناس کودک
روانشناسان کودک باید ذاتا بتواند اعتماد کودک و والدین را جلب کند؛ طوری که همه آنها بتوانند از کار کردن کنار یکدیگر احساس راحتی کنند. خانواده باید زمینه اعتماد را در روانشناس ببیند تا بتواند اطلاعات حساس و شخصی کودک را در جلسه درمان با او به اشتراک بگذارد. برای همین روانشناس کودک باید محرم اسرار کودک و خانواده باشد و به حریم خصوصی آنها احترام بگذارد.
۳. دانش و معلومات کافی روانشناس کودک
انتظار ميرود روانشناس کودک با اشراف به مسائلی که کودکان در دوره کودکی با آنها روبرو میشوند، بتواند بهترین برخورد را با آنان داشته باشد. مثلا کودکی که با مشکلات یادگیری دست و پنجه نرم میکند، به روانشناسی احتیاج دارد تا به او یاد دهد چطور با کلاس درس کنار بیاید. روانشناس بداند در کودک به دنبال چه چیزی باشد، سؤالات درست را بپرسد و اطلاعات به دست آمده را چطور تجزیه و تحلیل کند تا به نتیجه مطلوب برسد.
۴. روحیه تحمل و تابآوری روانشناس کودک
روانشناسان کودک باید بهقدری انعطافپذیر باشد که بتواند خود را با رفتارهای ضد و نقیض کودک وفق دهد. او باید بتواند در صورت لزوم بهسرعت برنامه درمانی را تغییر دهد و کودک را با خود همراه کند. برخی از کودکان تمایلی به درگیر شدن در جلسات درمان ندارند و هیچ چالش رفتاری از خود نشان نمیدهند. روانشناس متبحر در چنین مواقعی آرامش خود را حفظ میکند و تا علاقمند شدن کودک صبوری میکند.
۵. مهارت برقراری ارتباط روانشناس مشاور کودک
برای مخاطب کودک، مهارتهای ارتباطی غیرکلامی بهمراتب مهمتر از مهارتهای کلامی است. کودکان برخلاف بزرگسالان بلوغ رشدی لازم برای انتقال اطلاعات عاطفی در یک جلسه را ندارند. به همین خاطر درک ابزارهایی که برای برقراری ارتباط و سازگاری استفاده میکنند، برای تجزیه و تحلیل رفتارشان بسیار مهم است.
۶. بازیگوشی روانشناس مشاور کودک
بازی، زبان کودکان است. وقتی روانشناس هوشمندانه احساس بازی را در کودک زنده میکند، «حالت جریان» (Flow State) آغاز میشود، عواطف فعال میشوند و سطح دوپامین افزایش مییابد. بازی کردن یکی از ابزارهای مهارتی برای جلب اعتماد کودک و برقراری ارتباط دوستانه با او محسوب میشود.
۷. دلسوزی روانشناس کودک
روانشناس کودک باید همیشه در اوج همدلی گوش شنوا داشته باشد. زمانی که کودک همدلی پزشک را مشاهده و لمس کند، با خیال راحتتری به او اعتماد میکند.
روانشناس حرفه ای کودک چه ملاحظات تکنیکی را در نظر میگیرد؟
انواع تکنیکهای کودکدرمانی مفروضات متفاوتی در مورد افراد، رفتارهای آنان و میزان رشد و یادگیریشان دارند.
۱. تکنیک روان درمانی پویشی
نظریه روان پویایی بیان میکند که رفتارها ریشه در افکار ناخودآگاه دارند. درمانگر در این تکنیک ارتباط بین ناخودآگاه و رفتار کودک را بررسی میکند. یعنی با ایجاد الگوهای فکری و رفتاری مکرر کمک میکند کودک با موقعیتهای ناراحتکننده مقابله کند. هدف روان درمانی پویشی تشویق کودک به پردازش و مشاهده تجربیات و احساسات خودش است.
۲. تکنیک رفتار درمانی
تئوری رفتار بیان میکند که همه رفتارها آموختنی و قابل تغییر هستند. این نشان میدهد که وقتی رفتارها و افکار نامطلوب پاداش میگیرند، آن رفتار در ذهن کودک تقویت میشود. یک رفتار درمانگر رفتارهای خوب را تشویق میکند و به آنها پاداش میدهد.
۳. تکنیک درمان شناختی
درمان شناختی مبتنی بر این باور است که موقعیتها یا رویدادهای مختلف باعث تحریف افکار میشوند و در نتیجه رفتارهای ناهنجار و احساسات منفی ایجاد میکنند. هدف یک درمانگر شناختی کودک این است که او را وادار کند تا افکار و رفتارهای ناهنجار خود را ببیند و آنها را رفع کند.
۴. تکنیک درمان انسان گرایانه
در درمان انسانگرا یا شخص محور، روانشناس کودک نقش حمایتی ایفا میکند. یعنی به لحاظ عاطفی و روانی محیط امنی فراهم کرده و از کودک میخواهد تا با پردازش تجربیاتش، ببیند این تجربهها چه تاثیری روی سطح ارزشمند بودن او گذاشتهاند.
روانشناس کودک با توجه به خلق و خوی کودک درمان را انتخاب میکند.
کلام آخر روانشناس کودک
برای تمام پدر و مادرها آشنایی با فرزندشان در طول سن رشد و آگاهی نسبت به دغدغههای ذهنی آنها یکی از ارزشمندترین بخشهای والدین بودن است. به عنوان والدین حتما دوست دارید که نگرش فرزندتان به جهان را بشناسید، بتوانید به او مهارتهای تازه بیاموزید و به او یاد دهید احساساتش را چطور پردازش کند، با تغییرات بزرگ چطور سازگار شود و هزاران مسئله دیگر که شاید بهتنهایی از عهده آنها برنیایید. روانشناس کودک در مرکز مشاوره دنیای طلایی با داشتن روانشناسان و روان درمانگران کودک و نوجوان با مهارت، دانش و سالها تجربه در این زمینه، به شما کمک میکند شناخت بهتری از دلمشغولیهای فرزندتان به دست آورید و اختلالات روحیشان را در مراحل اولیه شناسایی کنید و در صورت داشتن هر گونه مشکل در رابطه با کودک و نوجوان خود با بهترین متخصصین حوزه کودک و نوجوان در ارتباط باشید.
